Diskinezi ile titreme aynı şey mi?

Aynı kelimeyle farklı hareketleri anlatmak

Gündelik konuşmada titreme sözcüğü istemsiz hareketlerin çoğu için kullanılabilir. Klinik değerlendirmede ise hareketin ritmi, yönü, süresi ve ortaya çıkış koşulları farklı isimlerle anlatılır. Parkinson tremoru sıklıkla ritmik sallanma biçimindedir. Diskinezi, istemsiz hareketler için kullanılan daha geniş bir terimdir; Parkinson tedavisi bağlamında akıcı, kıvrılan veya sıçrayıcı hareketler görülebilir. Distonide belirli kasların kasılmasıyla dönme veya olağandışı duruş öne çıkabilir. Bu kavramların farkını bilmek yararlıdır, ancak yalnız görünüş tarifinden kesin sınıflandırma yapılamaz. Aynı kişinin farklı saatlerde birden fazla hareket türü yaşaması mümkündür.

Tedaviyle ilişki ne demektir?

NINDS ve MedlinePlus, levodopa tedavisi sırasında diskinezi gelişebileceğini açıklar. Bu durum her levodopa kullanan kişide mutlaka görüleceği anlamına gelmez. İstemsiz hareketin ortaya çıkışını, tedavinin ne zaman alındığı ve gün içindeki işlev değişiklikleriyle birlikte değerlendirmek gerekir. Burada önemli ayrım, gözlenen ilişki ile kesin nedenin aynı şey olmamasıdır. Yeni hareketin ardından bütün tedavinin zararlı olduğu sonucuna varmak veya ilacı aniden bırakmak uygun değildir. Tedavinin sağladığı hareket kolaylığı, istemsiz hareketin yükü ve diğer belirtiler birlikte ele alınır. Bu denge kişiden kişiye farklıdır.

Hareketin kendisi kadar etkisi de önemlidir

Hafif görünen bir el hareketi yazı yazmayı veya yemek yemeyi belirgin zorlaştırabilir. Dışarıdan daha görünür olan başka bir hareket ise kişiyi aynı ölçüde rahatsız etmeyebilir. Bu nedenle yalnız videodaki hareket miktarı üzerinden tedavi başarısı yorumlanmaz. Ağrı, düşme, yorulma, sosyal yaşam ve kişinin kendi değerlendirmesi önem taşır. Görüşmede başkaları fark ediyor demenin yanında benim için hangi işi zorlaştırıyor sorusunun yanıtı da verilmelidir. Yakının gözlemi kişinin deneyimini tamamlayabilir; fakat hareketin ne kadar rahatsız edici olduğuna kişinin yerine karar vermemelidir. Ortak hedef böylece yalnız görünümü düzeltmekten daha kapsamlı hale gelir.

Kullanışlı bir gözlem kaydı

Hareketin başladığı yaklaşık saat, ne kadar sürdüğü, vücudun hangi bölgesinde olduğu ve o sırada yapılan etkinlik kısa biçimde kaydedilebilir. Tedavi zamanının not edilmesi, hareketin hangi dönemlerde ortaya çıktığını konuşmayı kolaylaştırır. Bir çizelgede yalnız iyi veya kötü yazmak yerine yürüyüş kolaydı fakat kolda istemsiz hareket vardı gibi bir açıklama daha bilgilendiricidir. Böylece hareket yeteneği ile diskinezi birbirine karıştırılmaz. Kayıt tutulurken kişinin günlük yaşamını kesintiye uğratmak veya sürekli gözleniyormuş hissi yaratmak gerekli değildir. Sağlık ekibinin istediği düzeyde, sürdürülebilir bir yöntem seçmek daha yararlıdır.

Video kaydının sınırları

Kişinin onayıyla alınmış kısa bir kayıt, muayene sırasında görülmeyen hareketi anlatmaya yardımcı olabilir. Bununla birlikte görüntü tek başına tıbbi değerlendirme değildir. Kamera açısı, kişinin oturuyor ya da yürüyor olması ve o günün koşulları görünümü değiştirir. Görüntünün ne zaman çekildiği ve tedaviyle zaman ilişkisi bilinmezse yorum sınırlı kalabilir. Mahremiyet açısından video sosyal medyada açık paylaşılmak yerine uygun sağlık iletişim kanalıyla ele alınmalıdır. Araştırma amaçlı bir görüntü kullanımı için de ayrıca onam ve veri koruma koşulları gerekir. Bir hastanın görüntüsü başkasına uygulanacak tedavinin kanıtı sayılamaz.

Değerlendirmede hangi sorular sorulur?

Yeni hareket gerçekten diskinezi mi, tremor mu, distoni mi? Belirli saatlerde mi görülüyor? Kişiyi ne kadar rahatsız ediyor ve hangi işlevi etkiliyor? Mevcut tedavinin yararı hangi alanlarda sürüyor? Bu soruların yanıtı, uzman görüşmesinde seçenekleri anlamlandırır. Tedavi değişikliği gerekiyorsa biçimi ve izlem planı kişiye göre belirlenir. Bu yazıda doz veya ilaç değiştirme şeması bulunmamasının nedeni budur. Aynı hareketi yaşayan iki kişinin ilaçları, bilişsel durumu, düşme riski ve günlük hedefleri farklı olabilir. Başkasının reçete deneyimi kişisel tedavi kararı için yeterli bilgi sağlamaz.

Bilimsel sonuçları okuyabilmek

Diskinezi araştırmalarında hareketin toplam süresi ile rahatsız edici diskinezi süresi farklı sonuç ölçütleri olabilir. Bir çalışmanın yalnız ölçek puanını mı, kişinin günlük deneyimini mi, yoksa her ikisini mi bildirdiğine bakmak gerekir. Tedavi sonrası motor işlev düzelirken istemsiz hareketler değişebilir; tek bir sayıyla bütün yarar ve zarar anlatılamaz. Çalışmanın hangi hasta grubunu içerdiği, takip süresi ve istenmeyen etkileri de değerlendirilmelidir. Bu ayrıntılar, bir yöntemin bütün istemsiz hareketleri ortadan kaldırdığı gibi geniş vaatlerden daha yararlıdır. Doğru adlandırma ve gerçek yaşam etkisini ölçme, araştırmanın hasta bakımına nasıl aktarılacağını anlamanın başlangıcıdır.

Aynı kişide farklı zamanlar

Sabah görülen ritmik bir el hareketiyle günün başka bölümünde ortaya çıkan kıvrılma aynı belirti olarak kaydedilmemelidir. Kişi bunların adını bilmiyorsa iki ayrı tarif sunabilir. Klinik görüşmede bu ayrıntı hareketlerin nasıl değerlendirileceğini etkileyebilir. Sadece titremem arttı demek yerine görünümün değiştiğini anlatmak daha açıklayıcıdır. Kişinin kendi gözlemini kesin tanıya dönüştürmesi gerekmez. Amaç, farklı olayların tek bir etikette kaybolmasını önlemektir. Hareket bozuklukları hakkında öğrenilen terimler, deneyimi anlatmayı kolaylaştırdığı ölçüde yararlıdır; kişiyi kendi kendine sınıflandırma yapmaya zorlamamalıdır.

Kaynaklar

NINDS — Parkinson's Disease https://www.ninds.nih.gov/current-research/focus-disorders/parkinsons-disease-research/parkinsons-disease-challenges-progress-and-promise
MedlinePlus — Levodopa and Carbidopa https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a601068.html
NINDS — Dystonia https://www.ninds.nih.gov/health-information/disorders/dystonia

İçerik nasıl hazırlandı?

Yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış kaynaklı bilgilendirme; hekim değerlendirmesi değildir.

Bu makale, özgün bir araştırmanın yerine geçmez. Araştırma sonuçları, kılavuz önerileri ve kişisel bakım kararları farklı değerlendirme düzeyleridir. Kişisel şikâyetler ve tedavi değişiklikleri için sağlık ekibinize danışın.